مفهوم دایره 5تایی / 4تایی

مفهوم دایره پنجم‌ها (Circle of Fifths)  یکی از زیباترین و بهترین روش‌های پیاده سازی هندسه در هنر موسیقی است که یکی از مفاهیم پیچیده و البته پر تکرار موسیقی را با استفاده از یک نمودار دایره‌ای ساده به تصویر می‌کشد.

دقت داشته باشید برای فهمیدن مفهوم پشت دایره پنجم‌ ها، باید گام‌های موسیقی و نت‌های موسیقی را فهمیده و درک کرده باشید.

در دایره پنجم‌ ها، ما به دنبال ساده سازی چهار مفهوم مختلف هستیم که همگی به دلیل ریتمیک بودن روند تغییر، می توانند در قالب یک نمودار واحد ارائه شوند. گام‌های ماژور، گام‌های مینور، دیز و بمل‌ها و هارمونی منفی اطلاعاتی است که در این نمودار جای گرفته‌است و بسیاری از متد‌های آموزشی برای ساده سازی این نمودار، از رنگ‌های مختلف برای نشان دادن این مفاهیم استفاده می‌کنند.

اگر بر روی دایره پنجم ها به صورت ساعت‌گرد حرکت کنیم، هر گام جدید با درجه پنجم گام پیش از خود آغاز می شود. که نام گذاری «دایره پنجم ها» نیز نشات گرفته از همین موضوع است و نتی که در فاصله هفتم وجود دارد، دیز میشود، برای مثال در ساعت 12 این دایره، گام دو ماژور حضور دارد چون تنها گام ماژوری است که بدون نتی که دارای علائم عرضی (Accidentals) میباشد.

 C Major : C D E F G A B C

اگر نتی که در فاصله پنجم این گام است را انتخاب کنیم (یعنی سل / G)، گام جدید را از نت سل شروع کنیم، و فاصله هفتم گام جدید را دیز / # کنیم یعنی نت فا / F تبدیل میشود به فا دیز / F# و گام جدید بدست آمده، سل ماژور خواهد بود :

G Major : G A B C D E F# G

و اگر همین منوال را ادامه دهیم، یعنی از فاصله پنجم گام جدید (فاصله پنجم گام سل ماژور، ر / D است)، گام بعدی را بسازیم و بعد فاصله هفتم را دیز کنیم، گام‌های ماژور را با توجه به تعداد دیِز‌های آن دسته بندی میکنیم.

حال اگر در دایره به صورت پادساعت‌گرد حرکت کنیم گام به‌دست‌آمده با درجهٔ چهارم گام قبلی آغاز می‌شود و میتوانیم گام‌هایی که دارای بمل / b هستند را پیدا کنیم. یعنی گام دو ماژور را در نظر میگریم، از فاصله چهارم گام جدید را میسازیم و سپس فاصله چهارم گام جدید را نیز بمل / b میکنیم :

C Major : C D E F G A B C
F Major : F G A Bb C D E F

به همین منوال، باقی گام‌هایی که دارای بمل / b هستند نیز مشخص خواهند شد.

این نکته را در نظر بگیریم که ما این دایره را با گام‌های ماژور ساختیم، هر گام ماژوری یک مینور نسبی دارد که با در نظر گرفتن این موضوع، از هر گام ماژوری که بدست آوردیم به یک گام مینور میرسیم و این دایره با همان قوانین قبلی ساخته شده و پیش میرود.

کاربرد و استفاده اصلی از این دایره، برای دسترسی سریع به اطلاعات گام‌های ماژور، گام‌های مینور، دیز و بمل‌ها است. در حقیقت شما به جای حفظ کردن تمام این اطلاعات، می‌توانید نحوه ساختن این دایره و قرارگیری نت‌ها را یاد گرفته تا گام‌های ماژور / مینور را راحت‌تر به خاطر بسپارید.