یادگیری خطوط حامل – بخش اول : مبانی اولیه

خطوط حامل موسیقی مجموعه‌ای از خطوط افقی و فضاهایی است که نشان‌دهنده‌ی زیر و بمی‌های مختلف صدا هستند. این امر به نوازندگان اجازه می‌دهد تا نت‌های موسیقی را بخوانند و یاد بگیرند. در این مقاله، یاد خواهیم گرفت که برای ایجاد یک حامل موسیقی به چه قطعاتی نیاز است، چه نمادهایی روی حامل یافت می‌شوند و چگونه این اطلاعات می‌تواند به شما در رمزگشایی و نواختن موسیقی کمک کند.

تشخیص و ایجاد خط حامل آسان است. خطوط حامل شامل پنج خط افقی است که با چهار فاصله از هم جدا شده‌اند :

بخش‌های اصلی خط حامل موسیقی پنج خط افقی و چهار فاصله هستند، اما برای شروع خواندن و نوشتن نت موسیقی، باید چندین بخش دیگر را نیز بشناسید.

خط حامل موسیقی شامل نمادهای کلید، مانند کلید سل یا کلید باس است. می‌توانید چندین نماد کلید را در زیر مشاهده کنید. کلید سل به نوازنده می‌گوید که موسیقی بالای دو میانی نوشته شده است و از خط دوم (از پایین) خطوط حامل نشان دهنده سل است. کلید باس به نوازنده می‌گوید که موسیقی زیر دو میانی نوشته شده است و از خط چهارم (از پایین) خطوط حامل نشان دهنده فا باس است. نت‌های موجود در کلیدها دقیقاً به نوازنده می‌گویند که در کدام کلید و در کدام اکتاو بنوازد.

بسته به سازی که می‌نوازید، کلیدهای دیگری نیز وجود دارند که باید آنها را بشناسید. اگر ویولنسل یا باسون می‌نوازید، باید کلید تنور را بشناسید و اگر ویولا می‌نوازید، باید کلید آلتو را بشناسید. در هر یک از این کلیدها، خطوط و فضاهای حامل موسیقی، نت‌های مختلفی را نشان می‌دهند.

نت‌ها و سکوت‌ها به نوازنده می‌گویند که یک نت را چقدر بنوازد یا بین نت‌ها چقدر سکوت کند. نمونه‌هایی از نت‌ها عبارتند از نت‌های گرد، سفید، سیاه و چنگ. سکوت‌هایی با مدت زمان یکسان، نام‌های مشابهی دارند، مانند سکوت گرد، سکوت سفید و …

آرتیکولاسیون‌ها (Articulations) نحوه نواختن هر نت را نشان می‌دهند. به عنوان مثال، یک اکسان (Accent) به نوازنده راهنمایی می‌دهد که یک نت را با قدرت بیشتری نسبت به نت‌های اطراف آن بنوازد. استکاتو (Staccato) به این معنی است که یک نت باید به صورت پرشی و کوتاه نواخته شود. نماد لگاتو (Legato) به نوازنده می‌گوید که نت‌های زیر آن باید صاف و متصل باشند.

خطوط کمکی (Ledger Lines) در زیر و بالای خطوط حامل قرار می‌گیرند و مانند خطوطی هستند که از خط حامل جدا شده‌اند. آنها به نوازندگان کمک می‌کنند تا بدانند چه نت‌هایی در بالا و پایین خط حامل موسیقی باید نواخته شوند.

کسر میزان (Time Signature) معمولاً در ابتدای یک قطعه موسیقی داده می‌شوند. آنها به نوازنده می‌گویند که در هر میزان چند ضرب قرار است وجود داشته باشد و کدام نوع نت معادل یک ضرب است. در اینجا چند نمونه از نشان‌های میزان آورده شده است:

علامت‌های سرکلید (Key Signature)، گروه‌هایی از دیزها یا بمل‌ها هستند که معمولاً در ابتدای یک قطعه موسیقی ارائه می‌شوند و سپس در ابتدای هر خط حامل جدید دوباره بیان می‌شوند. علامت کلید به نوازنده اجازه می‌دهد بداند که موسیقی از کدام گام به عنوان پایه استفاده می‌کند.

علامت‌های عرضی (Accidentals)، علامت‌های دیز و بمل هستند که جدا از علامت کلید در یک قطعه موسیقی ظاهر می‌شوند. علامت‌های تصادفی به نوازنده اطلاع می‌دهند که آیا نیاز به نواختن نت دیز یا بمل دارد که طبق علامت سرکلید همیشه دیز یا بمل نیست.

خطوط میزان، هر میزان را از هم جدا می‌کنند تا نوازنده بتواند به راحتی ضرب‌ها و ساختار ریتمیک موسیقی را ببیند.

خطوط میزان پایانی در انتهای یک قطعه موسیقی قرار می‌گیرند و نشان می‌دهند که قطعه کامل شده است.

علائم تکرار به ما می‌گویند که آیا نیاز به تکرار بخشی از موسیقی داریم یا خیر.

پایان‌های اول و دوم با علامت تکرار همراه هستند. آن‌ها به اجراکننده می‌گویند که یک بخش را تکرار کند، اما پایان اول فقط در اولین بار از طریق آن بخش اجرا می‌شود. بار دوم، اجراکننده باید پایان اول را رد کند و مستقیماً به پایان دوم برود.

علامت‌های دینامیک به نوازنده پیانو می‌گویند که آیا باید آرام بنوازد (پیانو / Piano)، با قدرت (فورته / Forte)، با کمی قدرت (متسو فورته / mezzo-fort)، بسیار آرام (پیانیسیمو / pianissimo)، اگر نیاز به بلندتر کردن صدا (کرشندو / Crescendo) یا اگر نیاز به آرام‌تر کردن صدا (دیمینواندو/دکرشندو / Diminuendo/Decrescendo) داشته باشد.

علائم تمپو نشان می‌دهد که نوازنده باید با چه سرعت یا آهستگی بنوازد. علائم تمپو شامل لارگو (خیلی آهسته / Largo)، آداجیو (آهسته / Adagio)، آندانته (گام زدن با تمپو / Andante)، مودراتو (متوسط / Moderato)، آلگرو (سریع / Allegro)، پرستو (خیلی سریع / Presto) و پرستیسیمو (خیلی خیلی سریع / Prestissimo) و موارد دیگر می‌شود. علائم تمپو معمولاً به زبان ایتالیایی هستند، مانند مثال‌های قبلی، اما می‌توانند به زبان‌های آلمانی، فرانسوی، انگلیسی و سایر زبان‌ها نیز نوشته شوند.

تعداد خطوط حامل‌ به سازی که نواخته می‌شود بستگی دارد. پیانوها از دو خط حامل استفاده می‌کنند: کلید سل و کلید باس. ارگ‌ها از سه خط حامل استفاده می‌کنند: معمولاً یک کلید سل و دو کلید باس. ویولن‌ها، فلوت‌ها، کلارینت‌ها و سایر سازهای ملودیک فقط از یک خط حامل موسیقی (تربل، باس یا نوع دیگر) استفاده می‌کنند.

خط حامل بزرگ معمولاً برای موسیقی پیانو استفاده می‌شود و ترکیبی از دو خط حامل است: خطوط حامل‌های تربل و بم. در مجموع، خطوط حامل بزرگ شامل ۱۰ خط و ۹ فاصله است. کلید تربل و کلید بم با یک خط منحنی به نام بریس (Brace) به هم متصل شده‌اند.