یادگیری خطوط حامل – بخش چهارم : کسر میزان

یک صفحه‌ی نت یا تبلچر را در نظر بگیرید که قصد اجرا کردن آن را دارید، اولین چیزی که در خط اول می بینید دو عدد است.

به بیان ساده، کسر میزان نشان‌دهنده تعداد ضرب‌ها در هر میزان (عدد بالا) و ارزش زمانی هر ضرب (عدد پایین) است. مفهوم عدد بالا (تعداد ضرب‌ها) کاملاً روشن است؛ اما اگر با ارزش زمانی نت‌ها آشنا نباشید، شاید درک مفهوم عدد پایین کمی برای شما دشوار باشد. در مورد عدد پایین یا ارزش زمانی ضرب‌ها باید بگوییم که نت گرد با عدد یک، نت سفید با عدد دو، نت سیاه با عدد چهار، نت چنگ با عدد هشت و نت دولاچنگ با عدد شانزده نشان داده می‌شود.

کسر میزان عبارت از دو عدد است که روی هم به شکل یک کسر نوشته می‌شوند اما در واقع یک عدد کسری نیست. کسر میزان تعداد و نوع نت‌های هر میزان را مشخص می‌کند. برای درک بهتر کسر میزان ابتدا باید ارزش زمانی نت ها و نسبت آنها به هم را خوب بدانید. عدد پایینی در کسر میزان شکل و ارزش زمانی ضرب را معلوم می‌کند و عدد بالایی تعداد آن را. اما چطوری؟

عدد مخرج تقسیمات نت گرد را تعیین می‌کند. یعنی اگر عدد ۲ در مخرج کسر باشد نت گرد را به ۲ تقسیم می‌کنیم که می‌شود سفید یعنی هر ضرب این میزان یک سفید است. حالا از این سفید چند تا در هر میزان باشد؟ این را عدد صورت کسر مشخص می‌کند. مثلا کسر میزان  3/2 به این معنی است که سه تا نت سفید باید در هر میزان باشد. یا با دیدن کسر میزان 3/4 می‌فهمیم که نت گرد باید به ۴ تقسیم شود که می‌شود سیاه، و از این سیاه باید سه تا در هر میزان باشد پس کسر میزان 3/4 دارای سه ضرب است که هر ضرب آن یک نت سیاه است. به همین ترتیب کسر میزان 6/8 نشاندهندهٔ شش تا ضرب چنگ در هر میزان است و الی آخر.

دقت کنید که کسر میزان را به صورت یک عدد کسری نخوانید. مثلا کسر میزان 2/4  را باید بخوانید «دو-چهار» ؛ و نه «دو چهارم». یا مثلا «شش-هشت» و نه «شش هشتم».

انواع میزان

فهمیدیم که با کسر میزان مشخص می‌شود میزان چند ضرب است و هر ضرب آن چه ارزش زمانی‌ای دارد. میزان ها از نظر تعداد ضرب می‌توانند یک ضربی، دو ضربی، سه ضربی و چهار ضربی باشند (مثلا 1/4, 2/4, 3/4 و 4/4) و از نظر نوع می‌توانند ساده، ترکیبی و لنگ باشند.

میزان ساده (Simple Time)

گفتیم میزان‌ها می‌توانند با توجه به صورت کسر خود، یک ضربی، دو ضربی، سه ضربی و چهار ضربی باشند. حالا اگر هر ضرب میزان قابل قسمت به ۲، ۴ و۸ باشد، آن میزان میزان ساده است. این یعنی چی؟ یعنی مثلا هر ضرب میزان، گرد، سفید، سیاه، چنگ و … باشد که همه قابل قسمت به ۲ و ۴ و ۸ هستند. (یادمان باشد که همهٔ نت‌ها در حالت عادی قابل قسمت به ۲ و ۴و ۸ هستند مگر اینکه نت نقطه دار باشد که در آن صورت قابل قسمت به ۳ و ۶ و ۱۲ می‌شود). مثلا 3/4 یک میزان سادهٔ سه ضربی است که هر ضربش یک سیاه است یا مثلا 4/16 یک میزان سادهٔ چهار ضربی است که هر ضربش یک دولا چنگ است.

میزان ترکیبی (Compound Time)

اگر هر ضرب یک میزان نتی قابل قسمت به ۳ و ۶ و ۱۲ باشد، آن میزان را ترکیبی می‌گوییم. با توجه به آنچه دربارهٔ نت‌ های نقطه دار یاد گرفتیم می‌توانیم متوجه شویم که در میزان های ترکیبی هر ضرب، یک نت نقطه دار است. به عبارت دیگر اگر کنار هر نت در میزان ساده یک نقطه اضافه کنیم، آن میزان ساده را به میزان ترکیبی تبدیل کرده‌ایم.

مثلا اگر کسر میزان ما 2/4 باشد یعنی در هر میزان دو تا سیاه داریم؛ حالا اگر کنار هر نت سیاه یک نقطه اضافه کنیم، میزان ترکیبی‌ای داریم که هر ضرب آن را می‌توان به سه نت تقسیم کرد (می‌دانیم که سیاه نقطه دار برابر با سه تا چنگ است) پس در کل شش تا چنگ در هر میزان وجود دارد که در دو دسته قرار گرفته اند و اگر بخواهیم کسر میزان آن را بنویسیم باید بنویسیم 6/8. کسر میزان 6/8 در حقیقت یک میزان دو-چهار ترکیبی است.

یک مثال دیگر می‌زنم: میزان 3/4 را در نظر بگیرید. یک میزان سه ضربی است که هر ضربش یک سیاه است. حالا هر کدام از سیاه ها را نقطه دار می‌کنیم. می شود سه تا سیاه نقطه دار در هر میزان یا در واقع ۹ تا چنگ در هر میزان که در سه ضرب قرار گرفته اند. کسر میزانش چه عددی می‌شود؟ 9/8. پس 9/8 یک میزان سه-چهار ترکیبی است.

راه حل کنکوری تبدیل میزان ساده به ترکیبی این است که عدد کسر را در 3/2 ضرب کنیم. عدد صورت را در ۳ ضرب می‌کنیم و مخرج را در ۲. برای تبدیل میزان ترکیبی به ساده هم عدد صورت را تقسیم بر ۳ می‌کنیم و عدد مخرج را تقسیم بر ۲.