برای نامگذاری فاصله در موسیقی، باید دو عنصر مهم فاصله را در نظر بگیریم. ابتدا نام نت های اصلی دو نت فاصله؛ سپس تعداد پرده و نیم پرده فاصله بین دو نت. درواقع نام یک فاصله، از دو قسمت تشکیل شده است:

عدد فاصله

عبارت است از تعداد نت های اصلی بین دو نت، با احتساب خود نت های مبدا و مقصد. توجه کنید عدد فاصله، هیچ ارتباطی با علامت های تغییر دهنده (دیز، بمل و …) ندارد. مثلا عدد فاصله بین دو نت “فا” و دو” برابر با 5 است. (فا1- سل2- لا3- سی4- دو5) این فاصله را “فاصله پنجم” می نامیم. همچنین فاصله دو نت “فا-دیز” و “دو” و همچنین دو نت “فا” و “دو-دیز” و هر شکل دیگری که “فا” در مبدا و “دو” در مقصد باشد، فاصله پنجم خواهد بود. همچنین فاصله یک نت تا خودش (در همان اکتاو) را فاصله اول می نامیم.

بنیه فاصله

بنیه فاصله برای هر عدد فاصله|، با توجه به پرده و نیم پرده های بین دو نت تعیین می شود. مثلا فاصله “فا” تا “دو” که مثال زده شد را در نظر بگیرید. این فاصله، یک فاصله پنجم با 3ونیم پرده اختلاف است. طبق شکل زیر، هرگاه یک فاصله پنجم 3ونیم پرده اختلاف داشته باشد، “پنجم درست” نامیده می شود. حال فاصله بین “فا-دیز” و “دو” را در نظر میگیریم. این فاصله نیز فاصله پنجم است. اما اختلاف دو نت در آن 3 پرده است. در نتیجه طبق جدول زیر، این فاصله را پنجم کاسته می نامیم.

مثال هایی از نامگذاری فاصله

مثال1: فاصله “سی” تا “ر-دیز”
عدد فاصله= سوم
بنیه فاصله= چون اختلاف دو نت 2 پرده است، طبق جدول زیر، دو نت با فاصله سوم که اختلاف 2 پرده ای دارند، “بزرگ” (Major) خواهد بود.
بنابراین نام کامل این فاصله “سوم بزرگ” (Major 3rd) خواهد بود.

مثال2: فاصله “فا” تا “سی”
عدد فاصله (بین فا تا سی) = پنجم
بنیه فاصله= چون اختلاف دو نت 3 پرده است، طبق جدول زیر، دو نت با فاصله پنجم که اختلاف 3 پرده ای دارند، “کاسته” (Diminished) خواهد بود.
بنابراین نام کامل این فاصله “پنجم کاسته” (Dim 5th) خواهد بود که در موسیقی کلیسایی به آن “Devil’s Interval” یا “Tritone” هم گفته میشود.

مثال3: فاصله “دو” تا “دو-دیز”
عدد فاصله= یکم (اول) چون دو نت در یک اکتاو هستند.
بنیه فاصله= چون اختلاف دو نت نیم پرده است، طبق جدول زیر، دو نت با فاصله اول که اختلاف نیم پرده ای دارند، “افزوده” (Augmented) خواهد بود.
بنابراین نام کامل این فاصله “اول افزوده” (Aug 1st) خواهد بود.

بر روی گیتار، فواصل به شکل زیر قرار میگیرند :

و اگر فواصل یک گام ماژور را با یک گام مینور مقایسه کنیم، به نتیجه زیر میرسیم :

نکاتی درباره جدول فاصله در موسیقی:

• برای تشخیص نام هر فاصله، ابتدا عدد فاصله را پیدا کنید. سپس از ستون اول جدول، آن عدد را بیابید. در انتها، با شمارش تعداد نیم پرده فاصله، آن را از میان اعداد روبروی آن سطر بیابید.
• همانطور که میبینید، برخی از اعداد فاصله، برخی بنیه ها را ندارند. مثلاً فاصله های اول، چهارم، پنجم و هشتم، بنیه های کوچک و بزرگ را ندارند. همچنین بنیه های دوم، سوم، ششم و هفتم، بنیه “درست” را شامل نمی شوند. با این حال، همه فواصل، بنیه های کاسته و افزوده را می توانند داشته باشند. بجز فاصله اول و دوم که به دلیل کوچک بودن فاصله، حالت “کاسته” برای آن ها تعریف نمی شود.
• همانطور که در جدول بالا می بینید، دو فاصله نیم پرده ای وجود دارد. یکی فاصله “اول افزوده” و دیگری فاصله “دوم کوچک”. به فاصله اول افزوده “نیم پرده کروماتیک” و به فاصله دوم کوچک “نیم پرده دیاتونیک” گفته می شود. مثلاً فاصله “دو تا دو-دیز” نیم پرده کروماتیک (اول افزوده) و فاصله “دو تا ر-بمل” نیم پرده دیاتونیک (دوم کوچک) خواهد بود. در زیر، چند نیم پرده کروماتیک و دیاتونیک مثال زده شده اند.
  – نیم پرده کروماتیک (اول افزوده): می-بمل تا می | فا تا فا-دیز| لا-بمل تا لا | سل تا سل-دیز
  – نیم پرده کروماتیک (دوم کوچک): ر-دیز تا می | فا تا سل-بمل| سل دیز تا لا| سل تا لا-بمل
• به فاصله های سه پرده ای که شامل فاصله های چهارم افزوده و پنجم کاسته می شود، ترایتون (Triton) گفته می شود که با حرف T نمایش داده می شوند.
•